Column van Dirk Jan Bakker, 12 juni 2012

Behandelen van patiënten in de laatste levensfase

Geloof in zorg! is de naam van ons congres op 5 en 6 oktober, met deze keer als overkoepelend thema, Kies dan het leven!

Wat houdt dat in voor behandelingen voor patiënten in de lvensfase?

Hierover gaat deze column.

Het behandelen van patiënten in de laatste levensfase is prominent in de discussies op radio, tv en in de pers aanwezig vandaag de dag.

De meerderheid van de ondervraagde artsen vindt dat er te veel behandeld wordt in deze fase. Ook niet-artsen zijn die mening toegedaan.

Dit berust op een algemeen gevoel ondersteund door casuïstiek. Systematisch onderzoek is er nog nauwelijks naar gedaan maar dit zal en moet wel komen.

De vraag is natuurlijk ook waarom dit juist nu aan de orde wordt gesteld.

Bekend is wel dat de kosten van behandeling/zorg sterk oplopen in het laatste levensjaar. Het is niet helder waar dit door komt; bovendien is het aangeven van het laatste levensjaar pas achteraf mogelijk. Het idee bestaat dat er in dat laatste levensjaar overbehandeld wordt. Dat wil zeggen dat er behandelingen worden gegeven  die niet in verhouding staan tot een eventuele verlenging van de levensduur of, nog veel belangrijker, een verhoging van de kwaliteit van het resterende leven.

Meestal krijgen de dokters daarvan de schuld. Zij zouden niet weten van ophouden bijvoorbeeld bij behandelingen met uiterst kostbare chemotherapie of ingewikkelde en dure operatieve ingrepen daar waar dit eigenlijk geen zin meer heeft. De rol van de familie, die wel degelijk van invloed blijkt, wordt daarbij onderbelicht.

We laten het onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen bij patiënten nu even buiten beschouwing. Dit is natuurlijk niet onbelangrijk als we verder willen komen in het behandelen van ziekten.

Tot nu toe is de mening van patiënten of toekomstige patiënten ondervertegen-woordigd in deze discussie. Je hoort en leest van dokters, ziekenhuisbestuurders, verzekeraars (hoewel deze laatsten wat voorzichtiger zijn), beleidsmakers en noem maar op. Toch is de mening van de patiënt in deze van groot belang, zo niet doorslaggevend.

Wat wil hij of zij? Moet de nadruk liggen op verlenging van het leven of op verbetering van de kwaliteit van het laatste deel van het leven? Hoe stellen we de mensen in staat om daarin een weloverwogen beslissing te nemen? Welke waarden spelen hierbij een rol?

Hoe lichten we de mensen voor zodat ze een goed geïnformeerde beslissing kunnen nemen; “patient empowerment” noemen we dat.

Het is wel jammer dat deze discussies gevoerd worden in een tijd dat er flink bezuinigd moet worden op de zorg. Dit wekt de schijn dat financiële overwegingen aanleiding zouden zijn tot het stellen van deze vragen.

Het ware beter geweest om dit onderwerp aan de orde te stellen toen de bomen ogenschijnlijk nog tot in de hemel groeiden.

Toch is het van groot belang dat deze discussie nu gevoerd wordt. Het is hard nodig dat alle betrokkenen, zowel artsen, verzekeraars alsook de overheid maar zeker ook de patiënten en hun familie daarbij worden betrokken. Ook patiëntenverenigingen kunnen hierbij een belangrijke rol spelen.

Dit vraagt veel van de dokter. Hij zal de patiënt goed moeten vertellen wat de consequenties zijn van zijn/haar behandeling en er genoegen mee moeten nemen wanneer een patiënt het genoeg vindt.

Het uiteindelijke doel is om de patiënt echt in het centrum te zetten.

Dr. Dirk Jan Bakker

Bestuur Christen in de gezondheidszorg